Strona główna
Komunikaty
Cele i zadania
Zarząd
Członkowie
Terminarz spotkań
Kronika
Publikacje
Galeria zdjęć
Wsparcie finansowe
Kontakt
ESSLLI 2012, Opole, Poland
www.esslli2012.pl
Cele i zadania Grupy:



Wstęp

Logic brings people together. Niech to motto, pochodzące od Alfreda Tarskiego, będzie punktem wyjścia w działaniach Grupy. Ponieważ Grupa działa w zróżnicowanym środowisku akademickim, skupiającym badaczy przynależnych do różnych dyscyplin, szkół myślenia i tradycji, najważniejszy cel – to poszukiwanie intelektualnej płaszczyzny porozumienia. Wydaje się, że logika, poprzez swoją otwartość i rzetelność intelektualną, jest naturalnym (i zapewne niezbywalnym) narzędziem służącym, w uczciwy sposób, poszukiwaniu takiej płaszczyzny. Wszyscy w swojej pracy naukowej działamy w pewien sposób: opisujemy i gromadzimy fakty, uzasadniamy pewne generalizujące tezy, wyjaśniamy zjawiska, a przede wszystkim – tworzymy teorie. Wszystkie wymienione typy działań odwołują się do pewnego języka metodologii naukowej i świadomie lub nieświadomie – do szeroko rozumianej logiki. Zapewne każdy twórczy lingwista, informatyk, prawnik, biolog, fizyk, czy humanista wielokrotnie stawiał sobie pytania nie tylko należące do jego właściwej dziedziny badawczej, lecz także takie, które są sytuowane na poziomie refleksji metaprzedmiotowej: jak uzasadnić i porównać stawiane hipotezy, jak dokonać wyboru zasady wyjaśniającej i jak, z jej pomocą, objaśnić znane fakty i, ewentualnie, wykryć nowe. Te banalne uwagi kierują nas na właściwe pole działania – tam właśnie szukać będziemy porozumienia.

Jednak, nawiązując do Peirce’a, poszukiwanie naukowych strategii uzgadniania poglądów nie jest w pełni tym, do czego zmierzamy. (Odrzucamy tu, rzecz jasna, np. wszelkie strategie dogmatyczne, czy mistyczne). Wydaje się, że istnienie sprzeczności jest stanem permanentnym (i nieusuwalnym) w zbiorze konkurujących teorii, poglądów i hipotez o tym samym odniesieniu przedmiotowym – czy to teorii dotyczących podstaw fizyki, czy pochodzenia wszechświata, czy „zwykłych” poglądów politycznych. Morał, jaki z tego płynie, to konstatacja, że ze sprzecznościami wokół należy się zżyć i wśród nich się umiejętnie poruszać. Zachowując prawo do obrony własnych poglądów, należy pamiętać, by podejmowane działania nie rozsadzały delikatnej tkanki intelektualnego porozumienia, by otwarty i żywy dialog, pomimo istnienia głębokich podziałów, był dominującym wyróżnikiem działań werbalnych w sferze refleksji naukowej. W tym też kontekście szczególnego podkreślenia wymaga znaczenie logiki jako uniwersalnego i niezawodnego narzędzia badawczego, służącego rzetelnej refleksji i praktyce naukowej.

Logika, w dużym skrócie, bada związki zachodzące między językiem, prawdą i znaczeniem. Takie rozumienie logiki jest bliskie lingwistom, gdzie problematyka znaczenia wysuwa się na czoło. (W skrócie, znaczenie to własność wyrażeń języka, dzięki której je rozumiemy i stosujemy w sytuacjach komunikacyjnych.) Teoria znaczenia łączy logikę z pragmatyką, poprzez uwzględnienie kategorii użytkowników języka i skupienie uwagi na aspektach komunikacyjnych języka.

W potocznym jednak rozumieniu, logika odnosi się do działania ludzi. Mówimy: on działa nielogicznie, ostatnie jego posunięcia są pozbawione sensu, logiki. W tym popularnym rozumieniu, rola logiki polega raczej na określaniu warunków wykonalności czynności (performabilty of actions) (pod pewnym względem np. prawnym, fizykalnym itp.) i dociekaniu, czy w danych warunkach określone działanie jest wykonalne pod pewnym względem, czy też nie. Dociekania takie nie prowadzą w żadnym przypadku do odrzucenia logiki w „zwykłym”, akademickim sensie. Logika nie jest bowiem tożsama ze sztuką osiągania celów, tj. z polityką, czy prakseologią, choć jest tu bardzo pomocna. (Np. w jurysprudencji bada się zgodność, podpadanie czynu pod określoną normę prawną. O ile zasadnie argumentuje się, że normy prawne do not bear a truth value, o tyle badania okoliczności umożliwiających (lub wykluczających) zastosowanie normy w danym przypadku w pełni powołują się na reguły logiki oraz pojęcia prawdy, czy fałszu. Dodajmy, że wykonalność czynności (w sensie silnym) w jurysprudencji – to tyle, co nie naruszanie istniejących norm prawnych).

Mówi się, w stylizacji sytuacyjnej, że działanie, czy to werbalne, czy poza-werbalne, tworzy nowa sytuację. Co więcej, wchodząc już w zagadnienia pragmatyki, działanie jest zazwyczaj podporządkowane pewnemu celowi - zamierzonemu stanowi rzeczy. Stan ten chce się osiągnąć, wypracowując wpierw pewien plan, czy strategię działania. Implementując przyjętą strategię (i przy tym często ją modyfikując), wykonując ciągi rozmaitych czynności, przybliżamy się do przyjętego celu.

Kuszące jest w tym kontekście wprowadzenie pragmatycznych wariantów klasycznej definicji prawdy. W sloganowym ujęciu – prawdziwe jest to, co gwarantuje skuteczność działania.

Uwagi powyższe kierują czytelnika już na właściwe i wyraźniej określone cele Grupy. Najważniejszy, najszerszy i ujęty nieco sloganowo – logic in action and interaction.

Szczegółowe cele działania Grupy

Cele Grupy są zbieżne z zadaniami postawionymi przed the European Association of Logic, Language and Information (FoLLI). Idzie tu w szczególności o promowanie i krzewienie postawy badawczej ukształtowanej przez osiągnięcia współczesnej logiki, lingwistyki, filozofii, współczesnej teorii komunikacji, informatyki i kognitywistyki oraz propagowanie edukacji w tym zakresie.

Jeśli idzie o cele naukowe, to skupiać się one będą na obszarze wzajemnych oddziaływań wzmiankowanych wyżej pól badawczych. Dyspozycja badawcza, podkreślająca aspekty komunikacyjne języka, tj. rolę przepływu informacji i wywołanych nim działań, określać będzie profil prowadzonych badań naukowych. Badania skupiać się będą zwłaszcza na lingwistycznych, obliczeniowo-informatycznych oraz logiczno-matematycznych komponentach procesu przekazu i wymiany informacji oraz na strukturze towarzyszących temu procesowi działań.

Ogólne, zarysowane wyżej cele działalności Grupy wskazują na szereg celów szczegółowych, specyficznych, leżących w polu zainteresowania całej wspólnoty GLLI, jak i jej poszczególnych członków. Wymienić tu zwłaszcza należy:

Cele edukacyjne takie jak:

  • przybliżenie różnych metod analizy i opisu języka naturalnego,

  • zapoznanie z próbami formalno-logicznego ujęcia jego gramatyki,

  • zapoznanie z różnymi kierunkami badań w zakresie semantyki i pragma-lingwistyki,

  • pogłębienie wiedzy z zakresu współczesnej teorii komunikacji, filozofii i logiki języka naturalnego, filozofii umysłu, kognitywistyki, informatyki, itp..

Cele naukowe takie jak przeprowadzenie badań w zakresie:

  • działań racjonalnych, działań werbalnych i pozawerbalnych,

  • argumentacji logicznej i argumentacji perswazyjnej, zwłaszcza w dialogu,

  • akwizycji wiedzy, w tym językowej,

  • logicznych aspektów dynamiki i struktury procesów interakcyjnych,

  • logicznych podstaw informacji niepełnej (incomplete information), niedokładnej (imprecise information) i przybliżonej (rough information),

  • naturalizacji komunikacji językowej.

Cele reprezentacyjne związane z promowaniem wypracowanych idei, tez czy teorii.

Jeden z celów naukowych przedstawimy tu szerzej. Idzie o badania dotyczące lingwistycznie zorientowanej teorii działania (linguistically-oriented action theory). Wyróżnia się w niej działania elementarne (atomowe) oraz złożone (compound actions). Te ostatnie są złożonymi kompleksami tych pierwszych. W najprostszym opisie, ufundowanym na teorii mnogości, czynność złożona jest zbiorem skończonych ciągów czynności atomowych. Z formalno-lingwistycznego punktu widzenia, czynność złożona jest językiem nad alfabetem utworzonym przez czynności atomowe. Podejście takie pozwala powiązać teorię działania z teorią automatów, algorytmów i języków formalnych. Kluczowe kwestie dotyczą rozmaitych aspektów pojęcia wykonalności czynności werbalnych i niewerbalnych (wykonalność logiczna, fizykalna, deontyczna itp., kompozycjonalność pojęcia wykonalności, rola agentów) i związków z teorią sytuacji. Inny ważny aspekt to badanie zasadności ufundowania teorii działania na teorii mnogości lub teorii sytuacji.

Inny cel, na poziomie filozoficznym – to refleksja nad pragmatycznym pojęciem prawdy i związkami z semantyczną teorią prawdy. Kwestia ta wymaga szczegółowego dopracowania. Nie wydaje się by w ujęciu pragmatycznym zrywano z klasyczną teorią prawdy. Łatwo o skarykaturowanie pragmatycznej teorii prawdy przez przyjęcie poglądu, że any idea with practical utility is true. (Absurdem jest np. zastąpienie klasycznej teorii prawdy kryterium zgodności z opinią wpływowej gazety, stacji telewizyjnej, czy prezesa globalnie działającej kompanii.) Na poziomie refleksji naukowej różnica ujawnia się, gdy rzecz dotyczy np. wyboru jednej z konkurujących teorii, czy hipotez. Uzasadnia się tam, że określona teoria (hipoteza) jest lepsza od innej pod pewnym względem i dokonuje się stosownego wyboru. Decyzjom tym z cała pewnością sprzyja pogląd, że all human knowledge is partial, with no ability to take a "God's-eye view".

Szczegółowe zadania działania Grupy

Zarysowane powyżej cele określają przyjęcie naturalnych i, miejmy nadzieję, efektywnych form działania Grupy jako całości. Wymieniamy następujące:

  1. interdyscyplinarne wykłady gościnne (invited lectures) wybitnych naukowców z różnych ośrodków polskich i zagranicznych,

  2. wspólne seminaria przybliżające i wyjaśniające kluczowe zagadnienia należące do poszczególnych dziedzin badawczych (research areas) przynależnych Grupie,

  3. dyskusje ukierunkowane na pozyskiwanie interdyscyplinarnej wiedzy, ustalające wspólne obszary badań oraz stymulujące pracę badawczą,

  4. prezentacja własnych prac badawczych i przemyśleń przez członków Grupy, zgodnych ze specyfiką Grupy,

  5. publikacje-reportaże internetowe przedstawionych wykładów i prac badawczych uczestników spotkań Grupy,

  6. wymiana naukowa z ośrodkami w kraju i zagranicą,

  7. organizacja konferencji krajowych i międzynarodowych (w maju roku 2010 już po raz piętnasty odbędzie się doroczna konferencja pt. Zastosowania logiki w filozofii i podstawach matematyki, przy czynnym udziale członków Grupy).

W dalszej perspektywie należy doprowadzić do internetowej prezentacji słownika terminów, uzgodnionego przez uczestników seminariów Grupy.